زمان مطالعه10 دقیقه
می پسنـدم0
اندازه متن12
موتور خودرو را تازه روشن کردهاید، آمپر آب هنوز پایین است، اما فن رادیاتور با دور بالا کار میکند. گاهی حتی پس از خاموش کردن خودرو نیز فن برای چند دقیقه به چرخش ادامه میدهد. آیا این رفتار همیشه نشانه داغ شدن موتور است؟ خیر.
در خودروهای جدید، ECU براساس اطلاعات چند سنسور و وضعیت سیستم تهویه، زمان روشن شدن و سرعت فن را تعیین میکند. به همین دلیل، خرابی سنسور دمای مایع خنککننده، ایراد سیمکشی، خرابی رله یا ماژول فن، مشکل سیستم کولر و حتی برخی خطاهای نرمافزاری میتوانند باعث کارکرد مداوم فن شوند.
از طرف دیگر، روشن شدن فن پس از رانندگی سنگین یا در زمان استفاده از کولر کاملاً طبیعی است. مشکل زمانی جدیتر میشود که موتور چند ساعت خاموش بوده و فن تقریباً بلافاصله پس از استارت با دور بالا شروع به کار کند. در چنین شرایطی باید علت فرمان مداوم فن را پیدا کرد.
در خودروهای قدیمی، یک کلید حرارتی یا همان فشنگی فن معمولاً وظیفه کنترل آن را بر عهده داشت. با افزایش دمای مایع خنککننده، کلید مدار را وصل میکرد و فن شروع به کار میکرد.
خودروهای جدید کنترل پیچیدهتری دارند. ECU اطلاعات سنسور دمای مایع خنککننده، وضعیت کولر و گاهی فشار مبرد را دریافت میکند. سپس براساس این دادهها سرعت و زمان فعالیت فن را مشخص میکند.
به همین دلیل، خرابی یک سنسور میتواند رفتار فن را تغییر دهد؛ حتی اگر خود موتور فن کاملاً سالم باشد. برای آشنایی بیشتر با ساختار و قطعات این مجموعه، مقاله پروانه فن خودرو چیست و علائم خرابی پروانه فن چیست؟ را نیز بخوانید.
یکی از مهمترین دلایل این وضعیت، اطلاعات اشتباه سنسور دمای مایع خنککننده است.
اگر سنسور دما خراب شود، سوکت آن آسیب ببیند یا سیمکشی دچار قطعی و اتصال کوتاه شود، ECU ممکن است نتواند دمای واقعی موتور را تشخیص دهد. در این حالت، بعضی خودروها برای جلوگیری از داغ شدن احتمالی موتور، فن را با سرعت بالا روشن میکنند.
این رفتار در واقع یک استراتژی حفاظتی است. ECU مطمئن نیست موتور واقعاً سرد است یا بیش از حد گرم شده؛ بنابراین افزایش جریان هوا را بهعنوان گزینه ایمنتر انتخاب میکند.
یکی از روشهای مناسب، بررسی داده زنده ECU با دستگاه دیاگ است. خودرو باید چند ساعت خاموش بوده باشد تا دمای موتور تقریباً با دمای محیط یکسان شود.
برای مثال، اگر خودرو تمام شب خاموش بوده و دمای محیط حدود ۲۰ درجه سانتیگراد است، اما دیاگ دمای مایع خنککننده را ۹۰ یا ۱۰۰ درجه نشان میدهد، اطلاعات سنسور منطقی نیست.
در چنین شرایطی تعمیرکار باید سنسور، سوکت، سیمکشی و مدار تغذیه آن را بررسی کند. تعویض خودکار فن بدون انجام این تستها معمولاً تصمیم درستی نیست.
بله. در خودروهایی که برای کنترل فن از رله استفاده میکنند، چسبیدن کنتاکتهای رله میتواند برق را به موتور فن برساند؛ حتی زمانی که ECU فرمان خاموش شدن آن را صادر کرده است.
نتیجه، کارکرد مداوم فن پس از خاموش شدن موتور خواهد بود. اگر این وضعیت مدت زیادی ادامه پیدا کند، باتری خودرو نیز میتواند تخلیه شود.
در خودروهای جدیدتر ممکن است به جای رله سنتی از ماژول کنترل فن استفاده شود. خرابی این ماژول یا مدار ارتباطی آن هم میتواند رفتار مشابهی ایجاد کند.
بنابراین تعمیرکار باید فرمان ECU و عملکرد واقعی مدار فن را با یکدیگر مقایسه کند. اگر ECU درخواست خاموش شدن فن را داشته باشد اما فن همچنان با دور بالا بچرخد، بررسی مدار قدرت، رله، ماژول و سیمکشی در اولویت قرار میگیرد.
بله. روشن شدن فن هنگام استفاده از کولر در بسیاری از خودروها طبیعی است.
کندانسور کولر معمولاً در جلوی رادیاتور قرار دارد و برای دفع حرارت به جریان هوا نیاز دارد. به همین دلیل، با روشن شدن کولر، ECU میتواند فن را وارد مدار کند یا سرعت آن را افزایش دهد.
پس اگر موتور سرد است اما کولر را روشن کردهاید، شنیدن صدای فن لزوماً نشانه خرابی نیست.
با این حال، اگر فن بدون دلیل مشخص با حداکثر سرعت کار کند، بهتر است فشار مبرد، سنسور فشار و مدار کنترل تهویه بررسی شوند. برای جلوگیری از تشخیص اشتباه، خاموش و روشن کردن کولر تنها یک بررسی اولیه است و عیبیابی دقیق به تست تخصصی نیاز دارد.
در بعضی خودروها، بله.
ترموستاتی که در حالت باز گیر کرده باشد، باعث میشود مایع خنککننده زودتر وارد رادیاتور شود. در نتیجه موتور دیرتر به دمای کاری مناسب میرسد.
علائم دیگری نیز میتوانند این احتمال را تقویت کنند. برای مثال، اگر آمپر پایین میماند، موتور دیر گرم میشود و بخاری نیز دیر هوای گرم تولید میکند، بررسی ترموستات منطقی است.
البته ترموستات خراب در همه خودروها مستقیماً باعث یکسره کار کردن فن نمیشود. نوع سیستم مدیریت حرارت خودرو تعیین میکند ECU چه واکنشی به دمای کمتر از حد انتظار نشان دهد.
تمام ایرادهای فن منشأ مکانیکی یا برقی ندارند. در خودروهای جدید، نرمافزار ECU و ماژولهای کنترل نیز نقش مهمی در مدیریت حرارت دارند.
گاهی یک خطای نرمافزاری یا ناسازگاری نسخه نرمافزار باعث ثبت اطلاعات اشتباه یا اجرای راهبرد حفاظتی نادرست میشود. در چنین مواردی ممکن است فن با دور بالا کار کند، در حالی که قطعات مکانیکی سالم هستند.
به همین دلیل، اگر سنسور، رله و سیمکشی مشکلی ندارند، بررسی خطاهای ثبتشده و نسخه نرمافزار ECU نیز ارزش دارد.
بعضی رانندگان با شنیدن صدای فن پس از خاموش کردن موتور تصور میکنند سیستم خنککننده ایراد دارد. این برداشت همیشه درست نیست.
در بسیاری از خودروها، ECU بعد از خاموش شدن موتور اجازه میدهد فن برای مدتی به کار ادامه دهد. هدف این کار کاهش دمای قطعاتی است که در اثر رانندگی گرم شدهاند.
این وضعیت بیشتر پس از رانندگی سنگین، ترافیک طولانی، حرکت در سربالایی یا استفاده مداوم از کولر دیده میشود.
بنابراین باید بین دو حالت تفاوت بگذارید:
حالت طبیعی: فن مدتی پس از خاموش شدن خودرو کار میکند و سپس خاموش میشود.
حالت مشکوک: موتور کاملاً سرد است و فن بلافاصله با دور بالا شروع به کار میکند یا بعد از خاموشی آنقدر ادامه میدهد که باتری را تخلیه میکند.
اگر فن با قدرت مناسب میچرخد، احتمالاً موتور الکتریکی آن توانایی کار کردن دارد. در چنین شرایطی پرسش اصلی این نیست که «چرا فن نمیچرخد؟» بلکه باید پرسید «چه چیزی فرمان روشن ماندن فن را صادر میکند؟»
عیبیابی اصولی باید با خواندن خطاهای ECU آغاز شود. سپس تعمیرکار دمای ثبتشده توسط سنسور، وضعیت سیمکشی، سوکتها، ولتاژ مدار، رله یا ماژول فن و فرمان ECU را بررسی میکند.
این رویکرد از تعویض بیدلیل قطعات جلوگیری میکند. برای مثال، اگر موتور فن سالم باشد، تعویض آن هیچ تغییری در مشکل ایجاد نخواهد کرد.
در صورت خرابی واقعی موتور فن، برای برخی خودروها میتوان قطعه متناسب با مدل را بررسی کرد. برای نمونه، موتور فن کامل پژو ۲۰۶ شرکتی ایساکو یکی از گزینههای مرتبط با سیستم خنککننده این خودرو است.
همچنین اگر مشکل به پروانه فن مربوط باشد، محصولاتی مانند پروانه فن پراید لاستیک گیلان و پروانه فن خاری پژو 405 لاستیک گیلان قابل بررسی هستند.
خیر؛ این کار راهحل مناسبی نیست.
ممکن است با خارج کردن فیوز یا جدا کردن سوکت فن، صدای آزاردهنده موقتاً قطع شود؛ اما اگر موتور واقعاً به خنککاری نیاز داشته باشد، دیگر فن وارد مدار نمیشود. این وضعیت میتواند خطر داغ شدن موتور را افزایش دهد.
بنابراین، بهتر است به جای حذف علامت، علت روشن ماندن فن را پیدا کنید.
اگر خودرو همزمان علائم افزایش دما نشان میدهد، رانندگی را ادامه ندهید و سیستم خنککننده را بررسی کنید. مقاله علت داغ کردن موتور ماشین و راههای جلوگیری از آن نیز میتواند در شناسایی علائم و دلایل افزایش دمای موتور مفید باشد.
برای تشخیص اولیه، این موارد را بررسی کنید:
اگر موتور سرد است و فن بلافاصله با حداکثر سرعت شروع به کار میکند، سنسور دما و مدار آن از نخستین مواردی هستند که باید بررسی شوند.
چنانچه ECU دمای موتور را درست تشخیص میدهد اما فن همچنان دور بالا دارد، مدار قدرت، رله یا ماژول فن اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
خود کارکرد فن معمولاً آسیب مستقیمی به موتور وارد نمیکند، اما علت اصلی این رفتار میتواند مهم باشد.
اگر سنسور دما خراب باشد، ممکن است علاوه بر فن، تنظیم سوخت و برخی عملکردهای مدیریتی موتور نیز تحت تأثیر قرار بگیرند. از سوی دیگر، کارکرد مداوم فن فشار بیشتری به مدار برق و باتری وارد میکند.
اگر فن به دلیل یک ایراد واقعی در سیستم خنککننده فعال شده باشد، نادیده گرفتن آن نیز تصمیم درستی نیست. بنابراین بهتر است علت اصلی را هرچه سریعتر پیدا کنید.
یکسره کار کردن فن خودرو در موتور سرد همیشه به معنای داغ شدن پیشرانه نیست. سنسور دمای مایع خنککننده، سیمکشی، رله، ماژول فن، سیستم کولر، ترموستات و حتی نرمافزار ECU میتوانند در این رفتار نقش داشته باشند.
از طرف دیگر، روشن ماندن فن برای مدت کوتاهی پس از خاموش کردن خودرو در بسیاری از مدلها کاملاً طبیعی است. تفاوت اصلی را باید در زمان شروع کار فن، سرعت چرخش و مدت ادامه فعالیت آن جستوجو کرد.
اگر فن از همان استارت سرد با دور بالا کار میکند یا پس از خاموش شدن خودرو مدت غیرعادی روشن میماند، به جای تعویض فوری فن، ابتدا کدهای خطای ECU و دادههای زنده را بررسی کنید. سپس سنسور دما، سیمکشی، مدار قدرت، رله یا ماژول فن، سیستم تهویه و ترموستات را به ترتیب بررسی کنید.
برای آشنایی بیشتر با نقش فن در سیستم خنککننده و افزایش عملکرد موتور، مطالعه راهنمای جامع افزایش شتاب خودرو نیز مفید است.
